Ở vòng tứ kết loại trực tiếp của Giải vô địch toàn quốc năm nay, đội bóng chuyền nữ Thiên Tân — một thế lực truyền thống — đã để thua đội nữ Chiết Giang và sớm dừng bước ở tốp 8, tạo nên một cú sốc lớn của giải. Thất bại này hoàn toàn không phải ngẫu nhiên, mà là sự bùng phát tập trung của những điểm yếu về đội hình, sự cứng nhắc của hệ thống và sự đứt gãy trong đào tạo trẻ mà bóng chuyền nữ Thiên Tân tích tụ qua nhiều năm. Từng là bá chủ giải VĐQG, nay đội rơi vào cảnh hụt hẫng lực lượng kế cận, nguyên nhân gốc rễ thật đáng suy ngẫm.
Nhiều người hâm mộ lâu năm đều biết, những năm trước bóng chuyền nữ Thiên Tân đã xây dựng một triều đại vô địch liên tiếp, toàn bộ thi đấu với đội hình thuần nội, dựa vào dòng nhân tài liên tục từ hệ thống đào tạo trẻ của chính mình, đội hình vững chắc và các tuyến kế cận hoàn chỉnh. Nhưng những năm gần đây, đội bóng chỉ chạy theo thành tích ở giải VĐQG, liên tục chiêu mộ các ngoại binh tên tuổi; nhìn bề ngoài thì có thể tranh chức vô địch trong ngắn hạn, nhưng thực chất đã vắt kiệt không gian phát triển của các cầu thủ bản địa, làm lỡ dở hoàn toàn cả một lứa mầm non xuất sắc.
Điển hình nhất là những cầu thủ giàu tiềm năng như Vương Nghệ Trúc, Trần Bác Nhã. Trong thời gian dài, ngoại binh chiếm giữ các vị trí chủ lực then chốt là chủ công và đối chuyền, các cầu thủ trẻ bản địa không có thời gian thi đấu ổn định, thiếu sự rèn luyện qua các trận đấu cường độ cao. Các cầu thủ trẻ phải ngồi ghế dự bị, chờ đợi thay người trong thời gian dài, kỹ thuật và kinh nghiệm thi đấu lớn không thể được mài giũa, tài năng bị lãng phí vô ích, những nhân tài tốt bị làm lỡ dở một cách đáng tiếc.
Nguy hiểm hơn, mô hình chiêu mộ ngoại binh vì thành tích trước mắt đã khiến Thiên Tân rơi hẳn vào vòng luẩn quẩn về sức hút nhân tài. Giờ đây, các mầm non tài năng và phụ huynh khắp cả nước đều không muốn gửi con em đến các tuyến trẻ của Thiên Tân, bởi ai cũng biết đến đó chỉ là ngồi ghế dự bị, căn bản không thể đá chính. Ngược lại, đội nữ Giang Tô kiên trì với đội hình thuần nội, chú trọng rèn luyện đào tạo trẻ, mạnh dạn sử dụng các cầu thủ trẻ, ai cũng có cơ hội ra sân, từ đó tạo nên cảnh tượng nhân tài nở rộ; khoảng cách giữa lực lượng kế cận của hai đội có thể thấy rõ bằng mắt thường.
Ngoài sự đứt gãy trong đào tạo nhân tài, hệ thống chiến thuật và điểm yếu đội hình của bản thân đội nữ Thiên Tân cũng bị phơi bày hoàn toàn. Lối chơi của đội cực kỳ đơn điệu, quá phụ thuộc vào tấn công mạnh, đập bóng thuần sức, thiếu sự phối hợp chiến thuật linh hoạt. Lưu Hâm không đủ sức thu hút ở tấn công, lỗ hổng chắn bóng rất rõ ràng; phụ công Trương Thế Kỳ có khả năng phối hợp người với bóng kém, dù ở Đại hội Thể thao toàn quốc đã đá cặp với chuyền hai chủ lực Diêu Địch nhưng việc chuyền và phối hợp vẫn chưa ăn ý. Hạ Tư Giai càng là điểm yếu còn sót lại từ khâu tuyển chọn ở đội trẻ, chiều cao không đủ, khả năng thích ứng kém, trở thành điểm yếu cố hữu của đội hình.
Đồng thời, khâu đỡ bước một và bảo đảm phía sau của đội cực kỳ thiếu ổn định, việc liên tục thay người ở vị trí chuyền hai cũng chỉ chữa ngọn chứ không chữa gốc. Bởi các chủ công hàng trên, phụ công và đối chuyền có quá nhiều điểm yếu, khâu đỡ bước một lại lên xuống thất thường, với đội hình bị động này, dù ai làm chuyền hai cũng khó có thể làm sống dậy hàng công của toàn đội.
Bên cạnh đó, bóng chuyền nữ Thiên Tân nhiều năm nay tồn tại một mối nguy chí mạng: vắt kiệt Lý Doanh Oánh quá mức. Trong vài chu kỳ vừa qua, toàn bộ áp lực và trọng trách ghi điểm của cả đội đều dồn lên vai một mình Lý Doanh Oánh, dựa vào thực lực siêu hạng của cô để che lấp mọi lỗ hổng của đội. Việc phụ thuộc dài hạn vào trụ cột để "chống lưng" đã khiến đội hoàn toàn từ bỏ quá trình chuyển giao thế hệ, các cầu thủ trẻ không được rèn luyện, hệ thống chiến thuật không được tối ưu.
Đối lập rõ rệt là đội nữ Chiết Giang, những năm trước đã chủ động tiến hành chuyển giao thế hệ, dù trải qua giai đoạn đau đớn về thành tích vẫn kiên trì đào tạo người mới, nay cuối cùng đã bước vào giai đoạn gặt hái từ lực lượng kế cận. Còn Thiên Tân dựa vào một trụ cột duy nhất để cầm cự qua các chu kỳ, thành tích trông có vẻ đẹp nhưng thực chất là vay mượn tương lai; nay khi Lý Doanh Oánh vắng mặt, mọi điểm yếu của cả đội đã bị phơi bày hoàn toàn.
Thất bại ở Giải vô địch toàn quốc năm nay đã gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh cho bóng chuyền nữ Thiên Tân. Mô hình dựa vào ngoại binh để tranh chức vô địch, dựa vào cựu binh để chống lưng sẽ không thể đi xa. Nền tảng của bóng chuyền mãi mãi là đào tạo trẻ và bồi dưỡng người mới, việc Giang Tô liên tục sản sinh nhân tài chính là minh chứng rõ nhất. Nếu Thiên Tân không kịp thời chấn chỉnh, coi trọng xây dựng lực lượng kế cận bản địa, thì trong một thời gian dài sắp tới, thực lực tổng thể của đội sẽ chỉ tiếp tục đi xuống.
